20. yüzyıl felsefesi Filozoflar

Alfred North Whitehead Kimdir?

Alfred North Whitehead

Alfred North Whitehead, 15 Şubat 1861 yılında İngiltere’de dünyaya gelmiş ve 30 Aralık 1947 yılında hayatını kaybetmiş matematikçi ve filozoftur. O, Viyana çevresi olarak adlandırılan felsefi akım grubu içerisindedir. 20. yüzyıl felsefesi içinde önemli bir yere sahiptir.

Alfred North Whitehead rasyonalist bir felsefecidir. Değişmez bir varlık anlayışına karşı çıkar. Ona göre var olan her varlık diğer varlıklarla ilişkisi içerisinde bilinebilir. Bu nedenle diğer varlıklardan yalıtılmış ve değişmez bir varlıktan bahsedemeyiz.

Alfred North Whitehead’a Göre Felsefenin Araçları

Alfred North Whitehead‘a göre evrendeki her şeyi tam anlamıyla açıklamak  felsefenin görevidir. Fakat sınırsız bir evreni sınırlı insani iletişim araçlarıyla anlamak ve hakkıyla açıklayabilmek mümkün değildir. Felsefenin önündeki en büyük handikap, sınırsız evreni sınırlı insan diliyle açıklamaya çalışmaktır.

Alfred North Whitehead’a göre, insanın var olan düşünme ve iletişim araçları evrenin sınırsızlığını anlamaya ve açıklamaya elverişli olmasa bile, böyle bir evrenin varolduğunu anlamasını sağlamıştır. Fakat böyle bir evreni, kendi ahengi ve bütünlüğü ile kavrayamacağımızı görüyoruz. Bu nedenle doğanın ahengi ile ilgili inancın kanıtlanabilir bir bilgi olmadığını ve bunun bilgiden ziyade inanç meselesi olduğu kabul edilmelidir.

Alfred North Whitehead’a Göre Kategorik Şemalar

Alfred North Whitehead‘a göre her felsefe akımı ve düşüncesi fikirlerini temellendirecek bir ön kabul şemasına sahiptir. Bu kategorik şema felsefecinin fikirlerini üzerine inşaa ettiği ön kabul fikir zeminidir. Fakat batı düşüncesinin üzerine temellendirildiği mevcut şemanın artık yetersiz geldiğini ifade eder. Örneğin 20. yüzyılda fizik alanındaki gelişmeler muazzamdır. Bu gelişimeleri mevcut kategorik şemalarla açıklamak yeterli ve yanlış olacaktır.

Mevcut kategorik şemalandırmada, bir atom açıklanırken onun somut varlığı bir kenara bırakılıp sadece soyutlama yoluyla ve diğer varlıklarla ilişkisini yok sayarak açıklamak gerekir. Fakat yeni bilimsel gelişmeler tüm varlıkların birbiri ile bir şekilde etkileşim içerisinde olduğunu ortaya koyuyor. Bu nedenle maddenin yapı taşlarını açıklamak için yapılan soyutlama artık somut varlıkları açıklama için geçerli bir araç değildir. Bunun yanında mevcut kategorik şemaların en büyük sıkıntılarından bir diğeride tümevarım problemi yaratması ve var olan herşeyi nesnel ve öznel alan diye ikiye ayırmasıdır.

Alfred North Whitehead‘a göre mevcut kategorik şemalar doğayı cansız, kokusuz ve hareketsiz parçacıklardan oluşan bir bütün olarak betimlediği için hatadadır. Böyle bir düşünce kabul edilirse doğanın ikincil niteliklerini(renk, koku ve tat gibi) biz belirliyoruz. Bu bakış açısı, sanatçıların aslında olmayan bir doğayı tasvir ettileri için yanıldığını söyler.

Alfred North Whitehead mevcut kategorik şemanın insanın ahlaki sorumluluğuna da darbe vurduğunu söyler. Eğer mevcut şemayı kabul edersek evrendeki her molekülün anlamsız ve amaçsız bir şekilde hareket ettiğini kabul etmemiz gerekir. Bu bakış açısına göre, bizde bu moleküllerin birleşimi olduğumuza göre davranışlarımızı yönlendirebileceğimiz iradeden yoksun olduğumuz anlamına gelir. Bu nedenle ahlaki olarak insanlar hiçbir davranışının sonucundan dolayı sorumlu tutulamaz.

Alfred North Whitehead’a göre mevcut zihinsel şemaların yerine daha açıklayıcı ve tatminkar bir metafiziksel şema bulmak gerekiyor. Bu yeni şema, herşeyden önce fizikteki yeni gelişmeleri karşılayabilecek bir güçte olması gerekmektedir.

Cehalet değil, cahil olduğunun farkında olmamak, irfanın ölümüdür.

 

2 Comments

Yorum yaz