Filozoflar ilk çağ felsefe tarihi

Anaksimenes Kimdir?

Anaksimenes bir rivayete göre  Anaksimandros’un öğrencisidir. Miletos okulunun üç büyük filozofundan sonuncusudur ve ilkçağ felsefe tarihi açısından önemli bir düşünürdür. MÖ 585 ile 525 yılları arasında yaşamıştır. Kendisi filozof olduğu kadar bir bilim adamıdır da.

Anaksimenes’e Göre Arkhe Nedir?

Anaksimenes tıpkı kendinden önceki iki iyonya filozofu gibi çokluk içinde bulunan varlığın arkasındaki birliği aramaktadır. Her şeyi kuşatan ve onların varlığının temelindeki şey tek bir arkhe’dir. Bu arkhe, akledilebilir gerçekliğe sahip bir madde olabilmelidir. Ona göre bu arkhe aer veya dilimizdeki adıyla havadır. Hava var olan herşeyin temel tözüdür. Diğer her şey havanın farklı boyutlarda sıkışmasıyla meydana gelmiştir. Hava yoğunlaşırsa ortaya su çıkar, ateş havanın süzülmesi ile olur. Hava çok yoğunlaşırsa toprak ve daha sonrasında taş olur. Kısacası var olan her şey havanın farklı yoğunluğuna sahiptir.

Anaksimenes’in arkhe olarak havayı seçmesi bazı düşünürler tarafından felsefi anlamda bir gerileme sayılmaktadır. Çünkü onun, halefi Anaksimandros’un arkhe anlayışının çok gerisinde kaldığı iddia edilmektedir.

Anaksimenes, havanın dünyayı kuşattığını ve yerin yuvarlak bir düzlük olduğunu ileri sürer. Yıldızların da yeryüzünün etrafında döner. İnsan tini bile havanın belli bir yoğunlaşması sonucu ortaya çıkmıştır. Ona göre, nasılki hava bize can verip ayakta tutuyorsa, dünyayı da sarıp onu bir arada tutar. Böylelikle dünyadaki canlı cansız hiçbir şey dağılmadan bir arada durur. Hava insandaki tinin ana unsuru olduğu için canlılığın kaynağıdır. Bu nedenle evreni bir canlı gibi dağılmaktan korumaktadır. Eğer hava canlılığın kaynağı olmasaydı dünya cansız bir şey gibi dağılıp giderdi.

Thales arkhe olarak suyu seçmiş fakat bu arkhenin değişim süreçlerini aktarmamıştır. Fakat Anaksimenes havanın canlı ve cansız maddeleri nasıl oluşturduğunu yani oluşum sürecini betimlemeye çalışmıştır. O bu süreci havanın değişik yoğunlaşmasına bağlamış ve evrendeki her şeyin havanın farklı yoğunluğunun bir tezahürü olduğunu ifade etmiştir. Böylelikle maddelerin tüm niteliksel farklılıkları göz ardı edilip tek bir öze bağlanmıştır.

Miletos okulu öğrencileri, Pers imparatorluğunun işgali sonrası Yunan şehir devletlerine dağılmıştır. Bu nedenle Anaksimenes’in felsefi görüşü kendisinden sonra gelen birçok farklı düşünürü derinden etkilemiştir. Bu etkileri özellikle Herakleitos ve Pythagoras’ın felsefesinde görmekteyiz.

Yorum yaz