Felsefe Akımları

Epistemoloji Nedir?

Epistemoloji veya diğer adıyla bilgi felsefesi, bilişsel süreçlerde nasıl oluştuğundan ziyade bilgiyi genel olarak ele alan, bilginin doğasını, kaynağını, imkânını ve doğruluğunu inceleyen felsefi disiplindir. Bilgi felsefesi bilgiyi ele alıp, onun ile ilgili tüm problemleri irdeler.

Epistemoloji terimi ilk olarak bir İskoç düşünürü olan James Frederick Ferrier tarafından 19. yüzyılda kullanılmıştır. Epistemoloji Yunanca bilgi anlamına gelen episteme ile açıklama veya bilim anlamına gelen logos sözcüklerinin birleşimi ile oluşturulmuştur. Kavramın etimolojisinden hareket ederek bilgi felsefesinin bilgi kuramı veya bilginin bilimi terimleriyle de aynı anlama geldiği söylenebilir.

Epistemoloji Açısından Psikoloji ve Felsefe arasındaki Farklılıklar

Bilgi sadece felsefenin bir araştırma konusu değildir. Psikoloji de bilgiyi ele alıp, onun gerçekleşmesinde rol alan zihinsel süreçlerle ilgilenir. Algıların zihinde nasıl bilgiye dönüştüğünü ve algıyla meydana gelen kavramların birbirleriyle nasıl etkileştiğini inceler. Bilgi kavramını ele almada psikoloji ve felsefe arasında bir noktaya kadar benzerlik olsa da, bilgiye karşı tavırları bakımından farklılık gösterirler.

Psikoloji, bilginin insan zihninde oluşma süreçleri ve bu süreçlerde zihnin yapısı ile işleyişini inceler. Felsefe ise bilginin oluşma süreçlerini betimlemeye, sınıflandırmaya ve bu süreçlere yön veren yasaları bulmaya çalışır. Bu nedenle felsefe, psikolojiye ve diğer tüm bilim dallarına göre varlık ve varlık ile ilgili kavramları tümel bir bakış açısıyla ele almaya çalışır.

Epistemoloji Nasıl Ele Alınır?

Epistemoloji ele alınırken iki tarz benimsenmiştir; sistematik veya tarihsel. Sistematik açıdan ele alındığında bilginin kaynağı, doğası, tanımları, türleri ve yapısı irdelenir. Bilgi felsefesi tarihsel olarak ele alındığında, ilkçağdan günümüze düşünürlerin bilgi konusundaki görüşleri ve epistemolojiye yapmış oldukları katkılar incelenir.

Sistematik açıdan bilgiyi ele almada ilk adım bilginin ne olduğu sorusunun irdelenmesidir. Buradan ortaya çıkan ışık yardımı ile bilginin tüm alanları aydınlatılmaya çalışılır.

Tarihsel açıdan bilgiyi ele aldığımızda düşünürlerin bilgi kavramını, tarihi süreç içerisinde nasıl ele alıp tanımladıklarını inceleriz. Bu açıdan bilginin tarihi süreç içerisinde sürekli farklı şekillerde ele alındığı göze çarpar. Her ne kadar tüm düşünce tarihinde bilgi kavramına değinilmiş olsa da özellikle 17. yüzyılda bir felsefe disiplini olarak daha değerli hale geldiği göze çarpar.

Epistemoloji ile ilgili kitaplar

Bilgi felsefesi alanında kaynak olabilecek daha geniş okumalar için:

Ahmet Cevizci, “Bilgi Felsefesi”, Say yayınları

Dr. Adnan Ömerustaoğlu, “Bilgi Kuramı; Karl Popper’in Eleştirel Akılcılığı Üzerine”, araştırma Yayınları

Alparslan Açıkgenç, “Bilgi Felsefesi”, İnsan Yayınları

Editör: Hasan Yücel Başdemir, “Epistemoloji Temel Metinler”, Hitit Kitap

Betül Çotuksöken-Ahu Tunçel, “Bilgi Felsefesi”, Heyamola Yayınları

Ve bunların yanında çağdaş epistemoloji ile ilgili kesinlikle tavsiye edilen çok değerli bir kaynak:

Nebi Mehdiyev, “Çağdaş Epistemolojiye Giriş”, İnsan Yayınları

Yorum yaz