felsefe nedir

Felsefe Nedir?

Felsefe nedir sorusu 2500 yıldan beri düşünce dünyasının ana sorularından biri olmuştur. Felsefe,  yunanca phileosophia(φιλοσοφία) kelimesinden türetilmiş bir kavramdır. Bu kavram iki farklı sözcüğün birleşiminden türetilmiştir. Yunancada seviyorum, peşinden koşuyorum veya arıyorum manasına gelen phileo ve bilgi veya bilgelik manasına gelen sophia sözcüklerinden türetilmiştir. Temelde zihinsel bir disiplin alanıdır. İnsanın olanlar karşısında merak ve hayret duyması neticesinde ortaya çıkar. Bu aslında felsefenin olmazsa olmaz bir koşuludur. Aristoteles “insan doğal olarak bilmek ister” der.  İster doğaya karşı isterse insan ilişkilerinden ortaya çıkan olaylara karşı merak ve hayret duygusu harekete geçmeyen bir bireyin felsefe yapmasının imkânı yoktur. Kişi merak ve hayret duygusu ile bir durumu mantıksal argümanlar veya akıl yürütmelerle sorguladığı zaman felsefe yapmaya başlar.

Felsefe sadece Yunan kültüründe olan zihinsel bir etkinlik değildir. Thales’ten çok önceleri bile insanlar doğa, hayat ve evren üzerine akıl yormuşlardı. Fakat bu alanlarla ilgili sordukları sorulara verdikleri cevapları mitolojilerde aramışlardı. Yada insanların doğa ile ilgili sordukları sorular pratik amaçlar içindi. Thales’le beraber insanlar sistemli, tutarlı ve özellikle cevabını mitolojilerde aramadıkları soruları sormaya başladılar. İnsan zihnini saran din ve mitolojilerin katı duvarları arasındaki çatlaktan sızan felsefi ışık insanoğlunu aydınlatmaya başlamıştır. İlk olarak MÖ 6. yüzyılda başlayan bu süreç gittikçe daha da güçlenmiş ve hala insanoğlunun yolunu aynı azimle aydınlatmaktadır.

Merak ve hayret duygusu harekete geçen ve felsefe yapan kişiye ise filozof(philosophos) adı verilir. Birçok düşünmeyen insan için filozof “ayakları yere basmayan ve hayal dünyasında yaşayan bir kişi” olarak düşünülür. Aynı zamanda bu düşünmeyen insan ve toplumlar için felsefe yapmak gerçekle ilgisi olmayan bir düşünce oyunu gibidir. Bu toplumların felsefeye karşı gösterdikleri tavrın temelinde düşünme eyleminin insan yüklediği dayanılmaz sorumluluk yüküdür. Böylesi bir yük, tembel toplumlar için fazlasıyla meşakkatli bir uğraşıdır.

Felsefeden olağanüstü açıklamalar beklemek veya boş düşüncelerle bir tutmak yanlıştır. En büyük hatalardan biri de felsefi bilgiyi bilimsel bilgi ile kıyaslamaktır. Hatta fen bilimleri ile uğraşan bazı kişiler böylesi bir kıyaslama ile bilimsel bilgiye bir üstünlük atfetme hatasına düşer. Onlara göre bilimler insana kesin ve genel geçer bilgiler kazandırdığı halde felsefe binlerce yıldır böylesi bir başarıya ulaşamamıştır. Bir yönüyle bu doğrudur. Bilimsel bilgiler genel geçer ve kesin doğrulara ulaşırken, felsefi bilgi özneldir. Fakat bu felsefi bilginin doğal bir özelliğidir. Bu özellik felsefi bilginin kümülatif olmasıdır. Yani bilimler bir yönüyle ilerleyen bir bilgi alanıyken, felsefi bilgi kümülatif yani yığılan bir bilgi alanıdır. Biz, yunan hekimi Hippoktares’ten çok ilerde olduğumuzdan kesinlikle eminiz. Fakat felsefe üretiminde Platon’dan daha ileride olduğumuzu söyleyemeyiz. Bu nedenle felsefe ilerleyen bir disiplin alanı değil sürekli yolda olmayı gerektiren bir faaliyet çeşididir. Hiçbir zaman bitmeyen, sürekli kendi kendini yineleyen ve her zaman var olarak kendini gerçekleştiren bir vazifedir.

FİLOZOFLARA GÖRE FELSEFE NEDİR?

Felsefenin en önemli özelliği öznel bir uğraşı alanıdır. Bu nedenle “felsefe nedir” sorusuna filozoflar  farklı bir cevap vermiştir:

Sokrates: “Felsefe, bilmediğini bilmektir”

Thomas Hobbes: “Felsefe yapmak doğru düşünmektir”

Anselmus: “Felsefe inanılanı anlamaya çalışmaktır”

El Kindi: “Felsefe, insanın gücü ölçüsünde varlığın hakikatini bilmesidir”

Descartes: “Felsefe, bilgeliği inceleme, bilgelik ise işlerimizde ölçülülüktür”

Augustinus: ”Felsefe, Tanrıyı bilmektir ve gerçek felsefe ile din özdeştir”

Epikuros: “Felsefe, mutlu bir yaşam sağlamak için tutarlı eylemsel bir sistemdir”

Abelardus: “Felsefe, inanılanın inanılmaya değer olup olmadığını araştırmaktır”

Akinolu Thomas: “Felsefenin tanrıdır konusu. Tanrının tanıtlanmasıdır”

F.Bacon: “Felsefe, deney ve gözleme dayanan bilimsel veriler üzerine düşünmektir”

Spinoza: “Felsefe, genelleştirilmiş bir matematiktir”

Nihayetinde her filozof felsefe nedir sorusuna farklı bir bakış açısıyla cevap vermiştir. Çünkü her filozofun merak ve hayret duygusunu doyuran kaynak farklıdır.

Bertrand Russel’e Göre Felsefe Nedir?

Bertrand Russel’e göre felsefe nedir sorusunun cevabı; felsefe tanrıbilim ve bilim arasında bulunan bir kavramdır. Kesin bir bilginin olmadığı alanlarla ilgili olması açısından tanrıbilime yakındır. Gelenek, vahiy veya eleştirilemez toplumsal inançları körü körüne kabul etmeyi reddederek insanın yargı gücüne başvurması onu bilime yaklaştırıyor.

Felsefe birçok farklı soruya cevap arar. Cevaplamaya çalıştığı sorular bilim ve tanrıbilimi arasında bir yer işgal eder. Bu sorular: Dünya zihin ve madden mi oluşmaktadır? Evren bir birlik kanununa mı tabidir? Bu evrenin bir ereği var mıdır? Bunun gibi çözülemez sorular üzerinde neden zaman harcıyoruz?

Kısaca Felsefe Nedir?

Kısaca felsefe nedir sorusuna verilecek cevaplar:

  • Etik, metafizik, epistemoloji ve mantık ile ilgili sorulara cevap arayan bir disiplindir.
  • Doğa üzerine düşünsel bir araştırma ve inceleme alanıdır.
  • Gerçeklik, bilgi ve değerlerin esasları üzerine ampirik bir çalışmadan ziyade mantıksal nedenler üzerine bir incelemedir.
  •  Varoluş, gerçeklik ve bilginin varlığı ve yapısı üzerine düşünmektir.
  • Temel esaslar üzerine rasyonel ve eleştirel bir düşünme tarzıdır.
  • Bilimlerdeki soruların aksine felsefenin uğraştığı sorular temel esaslarla ilgili soyut sorulardır.
  • İnsanın temel iki duygusu olan merak ve hayrete dayanan bir alandır.
  • Felsefe düşünme üzerine düşünen bir sanattır.

İnsan doğası gereği, zihnimiz belirsizlik durumundan kurtulmaya çalışır. Yukarıda ifade ettiğimiz tüm kavramlar insan zihninde bir sarsıntı meydana getirebilecek kavramlardır. Felsefe sahneye çıkmadan önce yukarıdaki maddelerde geçen kavramları açıklamak için insanlar mithoslardan faydalanmıştı. Deneyimleyemediğimiz, algımızın ötesindeki kavramlar veya nedenini açıklayamadığımız doğa olayları karşısında atalarımız öncelikle mitolojinin açıklamalarına başvurmuştu. Bu geçici bir rahatlama sağlamıştı. Fakat bilgimiz arttıkça ve mitolojik hikayelerin gerçekliğini sorguladıkça felsefenin doğuşu için uygun bir ortama kapıyı araladık.

Felsefenin Temel Disiplinleri Nelerdir?

Felsefe ele aldığı soru ve konularının farklı olması nedeniyle alt disiplinlere ayrılır.Herbir felsefi disiplinin kendi alanı ile ilgili farklı bir incelemesi ve sorduğu soru çeşitleri vardır. Felsefenin temel disiplinleri şunlardır:

  1. Bilgi Felsefesi (Epistemoloji)
  2. Varlık Felsefesi(Ontoloji)
  3. Estetik
  4. Din Felsefesi
  5. Bilim Felsefesi
  6. Sanat Felsefesi
  7. Değer Felsefesi
  8. Zihin Felsefesi
  9. Aksiyoloji

Felsefe Nedir Konusu İçin Kitap Önerisi?

Felsefe nedir konusu hakkında ek okuma yapmak istiyorsanız:

Karl Jaspers “Felsefe Nedir”, Say Yayınları

Prof. Macit Gökberk “Felsefe Tarihi”, Remzi Kitapevi

George Politzer “Felsefenin Temel İlkeleri”

Ahmet Cevizci “Felsefe Terimler Sözlüğü”, Paradigma Yayınları

Ahmet Arslan “Felsefeye Giriş”, Vadi Yayınları

Bertrand Russel “Batı Felsefe Tarihi”

Ahmet Cevizci “Felsefe Tarihi”

https://tr.wikipedia.org/wiki/Felsefe

https://philosophy.fsu.edu/undergraduate-study/why-philosophy/What-is-Philosophy

Ayrıca konu ile ilgili aşağıdaki videoyu da izleyebilirsiniz:

 

 

1 Yorum

Yorum yaz