17. yüzyıl felsefesi Filozoflar

Francis Bacon Kimdir?

Francis Bacon

Francis Bacon 1561 ile 1626 yılları arasında yaşamış ve modern tümevarım yönteminin kurucusu sayılan düşünürdür. 17. yüzyıl felsefesinin önemli bir düşünürüdür. Babası kralın özel danışmanı olan Sir Nicholas Bacon’dur. Genç yaşında siyasetle tanışmış ileriki dönemlerde adalet bakanı olmuştur. İki yıl bu görevi üstlendikten sonra rüşvet aldığı iddiası ile görevinden azledilmiştir. Rüşvet aldığını kabul etmiş fakat bunun karar vermesinde etkili olmadığını savunmuştur. 4 gün hapis kalmasından sonra bir daha kamu görevine dönmemiş ve kendisini eser yazmaya vermiştir.

Francis Bacon ilk rasyonalist bilimci olma özelliğini taşır. Modern düşüncenin ilk yapı taşlarını döşeyenlerden biridir. Doğayı anlamanın ve onu denetleyerek ele geçirmenin yolunun bilim olduğunu ileri sürer. Bilginin insanın elindeki en büyük güç olduğunu ve Avrupa’nın ileriye doğru gitmesindeki en büyük etkenin bu olduğunu ileri sürer.

Francis Bacon’un Bilimleri Sınıflandırması:

Francis Bacon bilimleri sınıflandırırken insanların aki yetilerinin kavrama alanına göre farklı bilimlere yol açtığını ileri sürer. Bu sınıflandırmada felsefeyi üçe ayırır:

  1. Temel inceleme alanı tanrı olan Teoloji
  2. Doğayı anlamaya çalışan Doğa Felsefesi
  3. Temele insanı koyan İnsan Felsefesi

Doğa felsefesini fizik ve metafizik olarak ikiye ayırır. Ona göre doğa felsefesi yeterince ilerleme kaydedememiştir. Bunun nedeni pratik ve teorinin birlikte yürütülmemesidir. Toplumsal olarak ilerlemenin en büyük şartı teori ve pratiğin birlikte yürütüldüğü bir alanın inşası ile gerçekleştirilebilir.

Francis Baconun Bilgi Anlayışı

Francis Bacon bilginin doğruluk ölçütünü sadece faydada görür. Ona göre doğayı yönetebilecek ve onun insan amacına göre sömürebilecek gerçek bir güçtür. Bu amaçla kendisinden önceki bilgilerin ilerleme adına bir şey sağlamadığı için yeniden inşasını savunur. Bu amaçla daha önceki bilgi anlayışlarının hatalarını çözümlemeye çalışır. Çünkü ona göre insan böylesi bir ilerlemeye aracılık edecek bilgiye ulaşabilecek yetiye sahiptir. Bu yetiyi kullanmasını önleyen sorunları ortaya koymaya çabalar. Bu sorunların en başında, insanın yöntemsiz şekilde bilgi elde etmeye çabalaması olduğunu düşünür. Yeniden kurulacak yöntem teorik ve uygulamalı bir bilgi yöntemi olmak zorundadır.

Francis Bacon başta Aristotales ve Platon olmak üzere antik felsefenin bilim anlayışını eleştirir. Çünkü bu bilim anlayışı boş spekülasyonların ortaya çıkmasına ve insanın ilerlemesi için hiçbir dayanak sağlamamasına neden olmuştur.  Aynı şekilde Ortaçağ bilimi de İlkçağın devamı niteliğindedir. Bu dönemde bilim tümdengelimsel yöntemi kullanır. Bu yöntem bilim yapmak için elverişli bir yöntem değildir.

Ona göre insan zihni doğuştan saf ve temiz bir ayna olarak gelmediği gibi dış dünyayı olduğu gibi yansıtan, onda değişim yapmayan bir ayna da değildir. Zihnimizin dış dünyayı nesnel bir şekilde yansıtmasını engelleyen idoller vardır. Bunlar saf zihinsel yapıyı bozan ve bilginin çarpıklaşmasına neden olan kusurlardır. Ona göre bunları tamamen tedavi etmenin bir yolu yoktur fakat uygun yöntemlerle zararı en aza indirilebilir.

Francis Bacon’a Göre İdoller Nedir?

Francis Bacon’a göre doğayı tam olarak anlayamamızın nedeni idollerdir veya zihin putlarıdır. Ona göre herbiri farklı kaynaklardan ortaya çıkan 4 farklı idol vardır. Bunlar:

Soy (the Tribe)İdolleri

Soy idolleri insan oğlunun doğal zayıflığından kaynaklanır. Bu idoller doğuştan varolduğu için tamamen ortadan kaldırılmaz.  Fakat fark edilip telafisi olabilir.

Soy idolleri sonuçlar için bilgi toplamak yerine alelacele bir sonuca varmamız, hırslı düşünme eğilimimiz ve kolayca aldanabilecek yapımızdır.

Mağara İdolleri

Soy idolleri tüm insanlık için ortak bir özellik olmasına karşın, mağara idolleri bireyden bireye farklılık gösterir. Bu idoller önyargılarımız ve inançlarımızdan kaynaklanır. Bunlar ise kişinin çocukluk deneyimleri, eğitimi, aile yapısı, din ve sosyal sınıf farklılığına göre değişen yapıdadır.

Çarşı Pazar(the Market Place) İdolleri

Francis Bacon nsanların günlük yaşamlarını idame ettirmek için geliştirdikleri dille bilimsel faaliyet yapamayacaklarını ileri sürer. Ayrıca sözcüklerin muğlak anlamları insanlar arası bilgi aktarımı için iletişimi olumsuz etkileyebilir.

Tiyatro(Theatre) İdolleri

Tiyatro idolleride mağara idolü gibi doğuştan değil kültürel olarak kazanılmış idollerdir. Bu idoller geçmiş felsefelerin yaratmış olduğu yanlış inanışlar ve ön yargılardır. Bu hatalı felsefi anlayışların başında doğa felsefesini yok etmeye çalışan Sofist felsefedir.

Francis Bacon’un Tümevarım Yöntemi Nedir?

Francis Bacon, tümevarım yöntemini doğanın uygun şekilde anlaşılması için gerekli ve en uygun araç olarak görür. Ona göre doğayı doğru anlamanın yöntemi gözlem ve gözleme eşlik eden mükemmel araç olan tümevarımdır. Sınırlı ve yetersiz deneyler sonucu elde edilen verilerin bilim için değerli olmadığı ve yanıltıcı olacağını öne sürer. Ona göre aynı şartlar altında aynı sonucu veren ve uygun şartlarda tekrarlanan tümevarım kullanılmalıdır.

Francis Bacon’un Siyaset Felsefesi Nedir?

yeni atlantis

Francis Bacon siyaset felsefesi için doğaya egemen olmanın en önemli koşullarından biri sağlam bir politik sistemin yürürlüğe konulmasıdır. Bu amaçla “Yeni Atlantis” eserini kaleme almıştır.

O, Yeni Atlantis tipi bir devletin oluşması için emperyalizmi savunmuştur. Ona göre bu adayı da ancak İngilizler gibi bir millet kurabilecektir.  Onun siyaset felsefesinde en göze çarpan şey kral, kilise ve imparatorluğun önemidir.

Konu ile ilgili kaynak olabilecek daha fazla okuma için:

www.iep.utm.edu/bacon/#SH2g

 

Yorum yaz