Aydınlanma Çağı Filozoflar

Francis Hutcheson Kimdir?

francis hutcheson

Francis Hutcheson 1596 ile 1644 yılları arasında yaşamış olan İskoç filozoftur. O, bir ahlak felsefecisi olarak karşımıza çıkar. İnsandaki ahlaki duyunun kökeni üzerine araştırmalar yapmıştır. Bu noktada Hobbes’in egoist etik anlayışına karşı çıkan görüşlere sahiptir.

Francis Hutcheson, sıradan bir insanın herhangi dini referansa dayanmadan yada bir ahlaki eğitim almadan ahlaki olan ve olmayan arasında bir ayrım yapabileceğine inanıyordu. Bu ayırım yapma gücü, her insanda bulunan “Ahlaki Duyu”ya dayanır.

Ahlaki duyu, insana neyim erdemli olup olmadığını bulmasında yardımcı olur. Bir davranışı ahlaki olarak yargılamada akıl yetersiz kalır. Akıl insanlar arası etkileşimin varlığı hakkında insana bilgi verir Fakat o davranışın ahlaki yönünü bulmamızda bize fayda vermez. Ahlaki duyuya dayanarak bir insanın başka bir insana yapmış olduğu yardımı ahlaklı olarak nitelendiririz.

Hobbes insanların doğuştan bencil olduğunu, bu egoist kişiliğin insani ilişkilerin başlamasıyla ehlileştiğini ileri sürer. Ayrıca Hobbes’e göre insan doğası gereği egoisttir ve kötülüğe meyillidir. Oysa Francis Hutcheson ahlaki duyunun doğuştan getirilen bir yetenek olduğunu ileri sürer. Ahlak duyusu eğitim, kültür ve sosyal etkileşimden bağımsız olarak var olur. Fakat bunlar ahlak duyusunun güçlenmesine yardımcı olabilir. Yoksa doğuştan gelmeyen bir ahlak duysunu insani etkileşimle ortaya çıkaramazsınız. İnsan doğuştan iyidir ve bir başkasının iyiliği içinde mücadele eder. Bu açıdan Francis Hutcheson faydacı ahlak geleneği içinde değerlendirilir.

Ahlaki duyu diğer duyu organları gibi insan iradesinden bağımsız bir şekilde işler. Akıl yürütmeler ahlak duyusunun karar vermesinde etkin değildir. Nasıl ki kırmızı bir renk gören göze istediğiniz kadar iradenizle baskı yapın, o yine nesneyi kırmızı görecektir. Bunun yanında ahlaki duygu tabiri uygunsa id ve süper-ego arasında denge sağlayan egonun görevini üstlenir. Yani Kişisel çıkarlar ile toplumsal çıkarlar çatıştığı zaman ikisi arasında arabuluculuk görevini ahlaki duygu üstlenir.

Ahlaki duygu insanın doğal ile ahlaki olarak, en iyinin hangisi olduğunu bulmasında yardımcı olur. Bir davranışın ahlaklı olup olmadığını yargılayabilir. Ayrıca bu duyu sayesinde bizler, doğal olarak iyi olanla bir başkasına yarım ederek ortaya çıkan araçsal iyi arasındaki ayrımı yapabiliriz.

Francis Hutcheson, aydınlanma çağı veya 18. yüzyıl felsefecileri arasında önemli bir yere sahiptir.

Yorum yaz