Felsefe Genel Felsefe Sözlüğü

Hedonizm Nedir?

hedonizm

Hedonizm yada diğer adıyla hazcılık, hazzın en yüksek iyi olduğunu ileri süren felsefi görüştür. Yunanca ἡδονή(hēdonē) kelimesinden türetilmiş bir kavramdır. Bu akıma göre hayatın gerçek manada anlamı haz peşinde koşmaktır. Ayrıca bu akıma göre iyi veya kötünün mutlak ölçütü hazza göre belirlenir.

Hedonizme göre insanın dünyadaki yegane amacı acıdan kaçmak ve haz peşinde koşmaktır. İnsana haz veren davranışlar ahlaki anlamda iyi, üzüntü ve keder veren davranışlar kötüdür. Buradaki iyi veya kötünün ölçütü olan haz duygusu bireyseldir. Bu açıdan hedonizm veya hazcılık evrensel ve genel geçer bir ahlaktan ziyade öznel ahlaki doğruları kabul eder.

Hedonizme göre insan eylemlerinin temel itici gücü haz ve bunun karşıtı olan acıdır. Ahlaki olarak bir şeyin değerinin tek ölçütü onu deneyimleyen kişide oluşan tatmin duygusudur. İster zihinsel isterse bedensel olsun kişide tatmin duygusu yaşatıyor ve acıdan kaçmasına yardım ediyorsa o şey iyidir.

Hedonizm veya hazcılık kavramını ilkçağda özellikle iki filozof üzerinden açıklama eğilimindeyiz. Bunlar Aristippos ve Epikuros’tur. Fakat bu iki düşünürden çok daha önce bir hint felsefi akımı hedonizmden bahsetmiştir.

Cārvāka’ya göre Hedonizm Nasıl Tanımlanmıştır?

Cārvāka, hint materyalist felsefe akımlarının en eskilerinden biridir. Aslında hedonizm hakkında yazılı en eski kaynaktır. Cārvāka felsefesinin en karakteristik özelliği şüphecilik ve egoist hedonizmdir. Cārvāka akımına göre doğru bir eylem, o eylemi gerçekleştiren bireye en fazla haz sağlayan eylemdir. Bu akıma göre bazı acılar sık sık zevk ile beraber bulunur. Böylesi acılarda zevk kadar değerlidir.

Cyrenaics(Kyrene-Kirene) Okulu Kurucusu Aristippos’a Göre Hedonizm Nedir?

Kyrene yada diğer adıyla Kirene okulu milattan önce 435-356 yılları arasında varlığını sürdürmüş felsefi bir okuldur. Bu okulun şüpheci ve egoist hedonizm görüşlerine sahip düşünürleri bir araya getirmişti. Kirene okulu için tarihte yeterince yazılı belge olmasada hedonizm yada hazcılık düşüncesini savundukları konusunda şüphe yoktur. Zevklerin bireysel olduğunu ve herkesin bu zevk doğrultusunda hareket etmeleri gerektiği savunulmuştur. Zihinsel zevklerden ziyade bedensel zevklerin daha değerli olduğuna inanıyorlardı. Çünkü bedensel zevklerin daha canlı bir şekilde yaşanabilir olması, onların daha fazla güvenli bir yöntem olduklarının kanıtını oluşturur. Şimdi Alacağımız zevk, gelecekte alacağımız zevklerden daha değerlidir. Çünkü geleceğin garantisi yoktur.

Epikuros’a Göre Hedonizm Nedir?

Epikuros’a göre mutluluk en yüksek iyidir. Fakat o mutluluğu zihinsel hazların tatminine göre değerlendirmiştir. Ona göre mutluluk tantırı korkusu ve hayatın zorunlu gereksinimleri dışında acıdan yoksun kalmaktır. Epikuros, takipçilerine kalabalık pazar yerlerinden ve şehir merkezlerinden uzak kalmalarını tavsiye etmiştir. Böylelikle gereksiz şeylere karşı ortaya çıkabilecek arzular sınırlandırılabilir. Ona göre pahalı yiyecekler veya sex gibi gereksiz şeylerle bir kere tatmin olduktan sonra, aynı şeyleri bir daha bulamazsak bu bize acı getirir. Epikuros, herkesin kendi mutluluğunun peşinde koşması konusunda cesaretlendirici bir tutum takınır.

Hedonizme Yeni Yorumlar

İlkçağ felsefesine göz attığımız zaman hedonizm veya hazcılık her zaman popüler bir akım olmamış ve hatta bazen acımasızca eleştirilmiştir. Özellikle Platon ve Sokrates egoist hedonizm yada hazcılık akımını sofistler üzerinden bolca eleştirmiştir. Milattan sonra bir dönem popülaritesini yitirse bile yakın dönemde yine popüler olmaya başlamıştır. Özellikle George Edward Moore, Bentham ve Mill hedonizme yeni yorumlar kazandırmış düşünürlerdir.

Bentham’a Göre Hedonizm Nedir?

Jeremy Bentham

Bentham’a göre mutluluk nihai manada en yüksek iyiliktir. Mutluluk zevkin olması ve yaşanmasının yanında acının olmaması durumudur. İnsan eylemlerinin itici gücünün egoizm ve hedonistik öğeler olduğunu kabul eder. Fakat kişiyi ahlaki seviyeye ulaştıran şey en fazla kişiye mutluluk sağlayabilecek davranışlara yönelmesidir. Ahlaki anlamda en doğru davranış en çok sayıdaki insana mutluluk getirebilecek davranışlara yönelmeyle olur. Eğer davranışlarda bu hedef gözetilmezse, o davranış ahlak dışı diye tanımlanabilir.

Bentham, ahlaki olarak doğru olacak eylemlerin belirlenmesinin zor olacağının farkındaydı. Bu açıdan Hedonik Hesaplama(Hedonic Calculus) yöntemini geliştirdi. Hedonic Calculus bir eylemi gerçekleştirmeye neden olacak acı ve zevkin miktarının ölçümü manasına gelen bir hesaplama yöntemidir. Hedonic Calculus, zevk veren eylemleri birkaç özelliğine göre tanımlayıp hesaplamada kullanılır. Zevkin kapsamı, yoğunluğu ve süresi bu özelliklerden birkaçıdır.

Mill’e Göre Hedonizm Nedir?

john stuart mill

 

Mill, Bentham’dan farklı olarak zevkleri kiye ayırır. Zevkleri yüksek veya düşük değerdeki zevkler olarak ayırır. Düşük zevkler, su ihtiyacının giderilmesi veya cinsel ihtiyacın tatmini gibi diğer hayvanlarla paylaştığımız zevklerdir. Oysa yüksek zevkler, bedensel değil zihinsel zevklerdir. Bu zevkler diğer hayvanlarda olmayıp, insan türüne ait olan zevklerdir. Bu yüksek zevkler bir opera dinletisinden yada felsefe yapmaktan alınabilecek zevklerdir. Mill’e göre iki zevk türünüde yaşayan insan yüksek zevklerin daha değerli olacağını kabul eder.

 

 

Yorum yaz