Felsefe Akımları

İdealizm Nedir?

idealizm, gerçekliğin temelde düşünsel ve ruhsal olduğunu ileri sürer. Diğer bir değişle deneyimlediğimiz dünyanın temelde zihinsel olduğunu iddia eder. İdealizme göre idealar, maddi ve deneyime tabi olan gerçekliğin eksik ve kusurlarından bağımsızdır. Soyutlama ve yasalar duyularımızla aldığımız bilgilerden daha gerçektir ve gerçeklik insan zihninden bağımsız değildir.

İçkin İdealizm Nedir?

İçkin idealizme göre insan kendi zihninin dışındaki gerçekliği bilemez. İnsan asla aşkın bilgiye ulaşamaz. Bu akımın ana temsilcisi Berkeley’dir. Ona göre bilgi, zihnin aşkın gerçekliğe dair bir haber vermez. Aksine bilgi, kişinin kendi zihinsel süreçlerinin sınırları içerisinde vuku bulur. İnsan kendi zihnin ötesinde var olduğu iddia edilen bir varlığın bilgisine asla ulaşamaz.  Bilginin tek kaynağı idelerdir.

Aşkın İdealizm Nedir?(Transendental idealizm nedir)

En önemli temsilcisi olan Kant’a göre aşkın idealizm, bir özne kendi dışında var olan nesnelerin bilgisini, kendisinde var olan kategoriler çerçevesinde bilebilir. Bilgilerimiz deneyimlerimiz ve zihnimizin yapısıyla sınırlıdır. Bunun ötesindeki numenal alanın bilgisini bilemeyiz. Yani kısaca nesneleri bize göründükleri şekil itibariyle biliriz. Fakat bunun dışındaki alanı bilemeyiz. Çünkü numenal alanın bilgisine deneyimle ulaşamayız. Kant aşkın idealizm hakkındaki görüşünü Saf Aklın Eleştirisi adlı kitabında ortaya koyar. Ona göre bilgi deneyle başlar ama deneyle bitmez. Duyularla elde edilen ham veriler zihinde bulunan zaman ve mekan formları sayesinde bilgiye dönüşür.

“Görüsüz kavramlar boş kavramsız görüler kördür” sözü, Kant’ın aşkın idealizm hakkındaki fikrini özetleyen en önemli cümledir.

İdealist Filozoflar kimlerdir?

İdelizm’in ilkçağdaki en önemli temsilcisi Platon’dur. Platona göre iki türlü evren vardır. Bunlardan birincisi görünüşler evrenidir. Yani insanın duyularıyla ulaştığı evrendir. Bu evrene dair bilgilerimizi doxa olarak tanımlar. Diğer evren ise idealar evrenidir. Bu evren duyularımızın ötesinde bir gerçekliğe sahiptir. İdealar evreninin bilgisi olan episteme asıl gerçekliğe sahipken, doxa ise sanılardan oluşan sahte evrenin bilgisidir.

Bir diğer temsilcisi Aristoteles’tir. Aristoteles varlığı madde ve form olarak ikiye ayırır. Form bir şeyin özüdür. Platon’dan farklı olarak ideanın yani formun bu evrene ait olduğunu ileri sürer.

İdealizm İle İlgili Kitaplar?

Alman idealistler ise Fichte, Schelling, Hegel ve Knat’tır. Konu hakkında daha fazla okuma yapmak için kitaplar:

Ahmet Cevizci, “Bilgi felsefesi”, Say Yayınları

Ahmet Cevizci, “Felsefe Terimleri Sözlüğü”, Paradigma

A.Kadir Çüçen, “Bilgi Felsefesi”, Asa Yayınları

Mel Thompsom, “Felsefeyi Anlamak”, Optimist Yayınları

Yorum yaz