Filozoflar ilk çağ felsefe tarihi

Thales Kimdir?

Antik Yunan felsefesinin yedi bilgesinden biri ve ilki olan Thales, MÖ 624 ile 546 yılları arasında yaşamıştır. Annesi Kadmos ve babası Eksamyas olan Thales, soylu ve zengin bir Fenikeli Thelidler ailesinden geliyordu. Gençlik döneminde politikayla ilgilenmesine rağmen daha sonraki yıllarda doğayı incelemeye başladı. Kendisine ait yazılı bir eser bırakmadığı söylenir.  Küçük Ayı yıldız sistemini bulduğu ve denizcilerin ona göre yön tayin ettiği söylenir. Güneş tutulmasını ve gün dönümlerini önceden hesapladığı söylenir. Mısırlılardan geometriyi öğrendiği ve bir çemberin içine dik üçgen çizdiği söylenir.

Thales ve Arkhe Sorunu

Thales, Aristoteles’in Metafizik kitabında geçen felsefe tarihi şablonunda ilk filozof olarak ele alınır. Thales doğayı incelemeye başladığında neyin gerçekte var olduğunu anlamaya çalışmıştır. Varlıkların sürekli oluş ve yok oluş içerisinde sürekli değiştiğini gözlemler. Her şey sürekli bir değişim halindedir. Bu çokluk ve değişmenin arkasında kalıcı ve değişmeyen bir gerçekliğin olması gerektiğini düşünür. Thales’e göre bu çokluğun arkasında bulunan akılla ulaşılabilecek bir gerçekliğin diğer bir değişle bir arkhe nin olacağını savunur. Thales’e göre varlığın arkasındaki ve her şeyin ondan türediği arkhe sudur.

Thales ve Mitoloji

Thales her ne kadar mitolojiye karşı dursa bile öğretisinde mythos etkisini açıkça görebiliriz. Mitolojide tanrılar ve insanların babası Okeanos yani okyanustur. Hatta Thales’e göre su tanrısaldır. Kimine göre bu söz metafizik bir söylemin ürünü değildir. Thales burada Thales suyu tanrısal bir yaratıcı güç gibi canlılığın kaynağı olarak görmüştür. Ayrıca Thales’in suyu arkhe olarak seçmesinde yaşam deneyimlerinin olduğu ileri sürülmektedir. Kendisi bir dönem deniz yoluyla Mısıra gittiği söylenir. Hem denizde geçirdiği uzun yolculuk hem de Nil nehrinin Mısır halkı için yaşamsal önemi Thales’in suyu arkhe olarak seçmesinde oldukça etkili olduğu söylenir.

O, büyük bir felsefi düşünce savunucusudur. Hatta bir söylentiye göre felsefenin hiçbir işe yaramadığını ve insanı sefalete düşürdüğünü iddia edenleri çürütmek için bir plan yapmıştır. Yıldızların hareketinden bir sonraki yılda zeytin bolluğu olabileceğini hesaplamıştır. Bu nedenle yaz gelmeden tüm zeytinyağı üretim yerlerini kiralamıştır. Yaz gelmiştir. Zeytin hasadı tam tahmin ettiği gibi oldukça boldur. Böylelikle zeytinyağı üretim yerlerini istediği fiyattan satarak hem felsefenin itibarını korumuş hem de büyük bir servet elde etmiştir.

Düşünürümüz 78 yaşında bir jimnastik yarışması izlerken susuzluk ve sıcaklığın etkisi ile düşmüştür. Yaşında epey ilerlemesi nedeniyle orada ölmüştür. Felsefe tarihçisi Diogenes Laertios’a göre mezar taşında şöyle yazar:

“Bilgeler bilgesi Thales’in mezarı bu: kendisi küçük, ama şanı göklere çıkıyor”

“Kendini tanı” sözü birçok farklı düşünüre atfedilmesine rağmen Thales’indir. Thales ile ilgili daha fazla okuma yapmanız için:

Ahmet Cevizci, “Felsefe Tarihi”, Say Yayınları

Diogenes Laertios, “Ünlü Filozofların Yaşamları ve Öğretileri”, YKY Yayınları

Bertrand Russell, “Batı Felsefesi Tarihi: İlkçağ”, Say Yayınları

Yorum yaz