Filozoflar rönesans felsefesi

Tommaso Campanella Kimdir?

Tommaso Campanella, İtalyan şair, filozof ve siyaset uzmanı olarak tanınır. Rönesans felsefesi içinde önemli bir yere sahiptir. Derebeyliğinin ve engizisyon mahkemelerinin en güçlü olduğu bir dönemde yaşadı. Düşünce hayatı maddi yoksulluk ve siyasi baskılarla geçmiştir.

Tommaso Campanella’nın Hayatı ve Eserleri

Tommaso Campanella (1568-1639), İtalya’nın Calabria bölgesinde Stilo kasabasında  yoksul bir kunduracının oğlu olarak dünyaya geldi. Doğduğu yer o dönemde İspanyollar tarafından işgal altındaydı. Daha ön üç yaşındayken şiirler yazmaya başladı. On beş yaşına geldiği zaman Cosenza Dominiken manastırına girerek, Dominik tarikatı üyesi oldu.

Tommaso Campanella, manastıra ilk girdiği yılarda dinsel konulara meraklıydı. Aziz Augustinus’un Somma Theologica adlı eserini birçok defa okuduğu söylenir. Fakat bir süre sonra dini meselelere eskisi kadar merak duymamaya başlar. Bu sıralarda yeni bir ilgisi ortaya çıkar; Felsefe.

Tommaso Campanella, felsefeyle ilgilenmeye ilk başladığı zaman Aristotales’in eserlerini okumuştur. Onun doğa ve bilgi anlayışını irdelemiştir. Fakat Aristotales’e karşı bu ilgisi, ünlü doğa bilimci Bernardio Telesio’nun (1509-1588) eserlerini gördükten sonra azalmıştır. Bir müddet sonra Aristotales’in fikirlerinin tam karşısında yer almıştır.

Telesio, bir doğa bilimciydi. Doğa gözlenebilir ve deney yapılabilir bir alandı. Gerçek bilgi teolojik kitaplarda sunulmuyordu. Bilgi yalnızca somut olan doğa alanının tecrübe edilmesiyle elde edilebilirdi.

Campanella, Telesio’nun felsefesinden oldukça etkilenmişti. Hatta bu etkiden dolayı “Duyularla Açıklanan Felsefe ( Philosophia Sensibus Demostrata, 1591)” adlı eserini yazdı. Bu eseri sadece Telesio’nun felsefesini savunmak amacıyla yazmadı. Aynı zamanda Bulunduğu dönemde felsefesi oldukça geniş kitleler tarafından benimsenen Aristotales’in fikirlerini çürütmek için yazmıştır. 1592 yılında fikirlerinden dolayı hapsedilmiştir. Fakat bir süre sonra, Telesio’nun fikirlerinden vazgeçmesi karşılığında serbest bırakılmıştır.

Tommaso Campanella, hapisten çıktıktan bir müddet sonra Padua’ya geçer. Burada fikirlerinden oldukça etkilendiği Galileo ile tanışır. Onun fikirlerinden o kadar çok etkilenmiştir ki “Galileo’nun Savunması” adlı eserini kaleme almıştır. Fakat yine engizisyon mahkemesi ile ters düşerek 1594 yılında tekrar hapsedilir. Bir süre sonra sonra özgürlüğüne kavuşur. Fakat bu çok sürmeyecektir.

Tommaso Campanella’nın yaşadığı bölge olan Calabria bölgesi İspanyolların işgali altındaydı. Bu dönemde hem siyasi yönetim hem de engizisyon mahkemeleri inanılmaz bir şiddetle halkı baskı altında tutuyordu. Manastırlar dışında kitaplara erişim hakkı yoktu.

Tommaso Campanella, 1599 yılında İspanyollara karşı bir ayaklanma tertip etti. Yıldızların hareketlerinden başalarılı olacağı kehanetini çıkaran Campanella, manastır keşişlerini de yanına alarak büyük bir ayaklanmaya öncülük eder. Keşişler halk arasına girip isyana katılmaları için teşvik edilir. Hatta bu isyana kıyıdaki bir Osmanlı donanmasının da yardım ettiği ileri sürülmüştür. Fakat işler hiçte yıldızların dediği gibi olmaz. İsyan bastırılır ve Campanella isyanın sorumlusu olarak hapsedilir. Hapis hayatı, o güne kadar yaşamış olduğu tüm zorlukları unutturan cinstendir. Sürekli işkence ve baskıya maruz kalır. Bu türlü türlü işkenceler onun hem bedeninde hem de ruhunda büyük tahribatlar bıraktı. 27 yıl aralıksız hapis cezası çekti. Hapis hayatı sırasında ismi, yaşadığı yer ile karşılaştırınca büyük bir özlem olan “Güneş Ülkesi” adlı eserini yazdı.

Tommaso Campanella, 1626 yılında özgürlüğüne kavuştu ve ardından Roma’ya gitti. Fakat yaşadığı sıkıntılar son bulmamıştı. Burada bir suikasta uğrar. Bunun neticesinde Paris’e gitmiştir. Bir Dominikan manastırında (1639) 71 yaşındayken hayata veda etmiştir. Ayrıca diğer eserleri:

  • Scelta (1622, Seçmeler)
  • Metafisica (1638, Metafizik)
  • Theologia (1613-1614, İlahiyat)

 Tommaso Campanella’nın Bilgi Anlayışı

Tommaso Campanella, Talesio’nun doğa hakkındaki fikirlerinden oldukça çok etkilenmiştir. Bu etkiden dolayı Aristotales’in fikirlerini tümüyle reddetmiştir. Campanella’ya göre bilgimizin tek ve hakiki kaynağı doğadır.

Campanella’ya göre tüm varlıklar bir varoluş hiyerarşisi içerisindedir. Bu hiyerarşinin bir tarafı varlık diğer tarafı yokluk olan bir skaladır. Tüm varlıklar mutlak varlık olan tanrının bir tezahürüdür. Herşeyin yaratıcısı tanrıdır. Bir şey varlık skalasında tanrıya ne kadar yaklaşırsa o kadar kudret ve bilgelikten pay alır. Ondan ne kadar uzaklaşırsa hiçliğe yaklaşır.

Tommaso Campanella, doğayı insan üzerinden kurduğu bir analoji ile açıklamaya çalışır. Çünkü insan mikrokosmos bir evrendir. İnsandan yola çıkarak analoji yoluyla doğayı anlamlandırmaya çabalar.

Tommaso Campanella’nın Güneş Ülkesi Hakkında

Güneş Ülkesi

Tommaso Campanella’nın Güneş Ülkesi

Tommaso Campanella, Güneş Ülkesi(Civitas Solis) adlı eserini hapsedildiği dönemde kaleme almıştır. İlginçtir ki hapsedildiği yerde tüm işkence ve aşağılamara karşın yazmasına müsade edilmiştir. Bu eserinde Campanella ütopik bir ülke düzenini hayal eder.

Güneş Ülkesi, Cenovalı bir denizcinin ağzıyla anlatılır. Bu ülke belli bir hiyerarşiye dayalı bir toplumsal sisteme sahiptir. Campanella bu ütopya ile ömrü boyunca hayalini kurduğu mutluluk ve düzeni kurmayı amaçlamıştır. 71 ıllık yaşamının büyük kısmı güneşten yoksun hücrelerde geçen Campanella’nın kitabına koyduğu isim oldukça manidardır.

 

 

 

Tomasso Campanella hakkında daha fazla kaynak okuma için:

  • http://gohighbrow.com/philosophy-of-tommaso-campanella/
  • Zuhal Şan, “Ütopyalarda Devlet Tasarımı: Platon, More, Campanella”, Yüksek Lisans Tezi
  • Orhan Yıldız, “Tomasso Campanella ve Francis Bacon’ın Ütopyalarındaki İdeal Toplum ve Eğitim Anlayışları”, Yüksek Lisans Tezi
  • Mahmut Avcı, “Tomasso Campanella ve Thomas More’un Ütopyalarının Karşılaştırılması”, Yüksek Lisans Tezi
  • Tomasso Campanella, “Güneş Ülkesi”, Say Yayınları

Yorum yaz